Kejayaan cemerlang PAS dalam pilihan raya umum ke-12 (2008) telah meletakkan PAS sebagai sebuah parti politik bernuansakan perjuangan Islam memiliki masa depan yang cerah, berdaya maju dan menjadi pengganti kepada pemerintahan UMNO/BN. Pencapaian PAS dalam politik cukup terselah apabila pengundi dalam PRU 12 lalu telah memilih PAS dan rakan-rakan dalam Pakatan Rakyat (DAP dan PKR). Kemenangan calon PAS YB abdul Wahid Endut dalam PRK Kuala Trengganu (17 Jan) telah membawa mesej jelas bahawa perlaksanaan hukum hudud di antara agenda perjuangan PAS telah di terima oleh rakyat yang majmuk di Negara ini.
PAS : KING MAKER POLITIK MALAYSIA
PAS telah diiktirafkan sebagai ‘king maker’ dalam politik di Malaysia, sekaligus di lihat oleh rakyat dari pelbagai latarbelakang agama, bangsa dan budaya mampu menjadi tunggak dalam pemerintahan Negara dalam masa akan datang.
Kejayaan saf kepimpinan PAS menggarap imej semenjak 1990, apabila menampilkan corak pemerintah yang moderat dalam melaksanakan cita-cita Islamnya bermula di Kelantan, kemudian diikuti Terengganu pada 1999 hingga 2004 telah mengikis tanggapan khurafat sebahagian rakyat yang mengatakan bahawa UMNO sahaja yang mampu memerintah atau menjadi kerajaan. Rakyat kini mula menyedari bahawa PAS bukan lagi sebagai parti pembangkang yang ekstrem dan ortodoks, di samping terus istiqomanah dalam memperjuangkan dasar-dasar, matlamat dan cita-cita Islam seperti mana yang terkandung di dalam Perlembagaannya.
Kedudukan PAS dalam Parlimen Malaysia yang menguasai 10 peratus daripada kerusi Parlimen atau 25 peratus daripada keseluruhan kerusi pembangkang amat membanggakan. Perkembangan ini meletakkan PAS dalam perhatian peminat politik, pengamat politik, para pengkaji dan juga penyelidik serta ahli akademik.
PAS BERMULA
Perlu disedari bahawa kemunculan PAS dalam sejarah politik tanah air telah bermula semenjak 23 Ogos 1951 apabila para ulama yang bersidang di Kuala Lumpur bersetuju menubuhkan sebuah persatuan yang dinamakan Persatuan Ulamak Se-Malaya. Nama persatuan ini kemudiannya diubah menjadi Persatuan Islam Se-Malaya (PAS) pada 24 November 1951, dalam satu persidangan ulamak Malaya di Bagan Tuan Kecil (Butterworth), Seberang Prai. Kini PAS melangkah dengan penuh yakin dan bertenaga dalam arus perdana menjadi sebuah parti politik dan badan dakwah yang penting di negara ini.
Penglibatan dan sumbangan PAS dalam perkembangan politik negara tidak boleh dinafikan oleh mana-mana pihak. Ia bermula sebaik sahaja ia ditubuhkan walaupun ramai pengkaji mengatakan PAS hanya menyertai politik menjelang pilihan raya 1955. Kemunculan PAS adalah dari silang pengaruh yang berlaku di antara perkembangan gerakan Islam luar Negara iaitu Ikhwanul Muslimun (Mesir), Partai Masyumi (Indonesia) dan Jamaat Islami (Pakistan).
Pengaruh Gerakan Islam di luar Negara telah menyerap masuk ke Tanah Melayu melalui para ulamak yang belajar di Mesir, Mekah, India dan Indonesia. Di mana berlakunya kesedaran awal dikalangan para ulamak atau umat Islam yang memerlukan sebuah pertubuhan yang boleh mewakili mereka dalam semua aspek kehidupan terutama dalam keadaan Tanah Melayu sedang dijajah oleh British ketika itu.
Cetusan kesedaran inilah yang telah melahirkan Majlis Tertinggi Agama Malaya (MATA) pada 1947 dan diikuti penubuhan Hizbul Muslimin pada 1948. Usaha gigih Al-Marhum Dr Burhanuddin al-Helmy dan Ustaz Abu Bakar al-Baqir yang berpengkalan di Gunung Semanggol telah melahirkan Hizbul Muslimin. Namun penjajah yang menyedari kebangkitan perjuangan Islam melalui Hizbul Muslimin ini telah mengambil tindakan menguburkannya melalui penguatkuasaan Ordinan Darurat pada Jun 1948.
Para ulamak mengambil beberapa sikap selepas tragedi darurat ini. Ada yang ’tawakuf’ daripada politik kepartian tetapi menggerakkan kesedaran rakyat melalui institusi pendidikan atau media massa. Dalam fraksi yang lain, para ulamak telah mengambil sikap untuk menyertai parti nasionalis Umno bagi membolehkan isu-isu umat Islam diperkatakan.
Beberapa tokoh Hizbul Muslimin seperti Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan, seorang lepasan Maahad Il Ihya Assyariff, Gunung Semanggol telah menyertai Umno pada 1950 dan dilantik mengetuai Bahagian Agama dan Pelajaran Umno. Bahagian ini kemudiannya mengaturkan beberapa persidangan untuk membolehkan ulamak menubuhkan persatuan.
Dalam tulisannya, ”Ulamak Malaya Belum Bersatu dan Belum Punya Persatuan”, Haji Ahmad Fuad menyifatkan kedudukan ulamak ketika itu umpama sampah yang tidak dihargai kerana tiada kekuatan. Lebih-lebih lagi ketika itu ulamak telah muak dengan sikap Umno yang mengabaikan isu pemurtadan Natrah, pengajuran judi loteri, fun fair, kelab malam dan kaberat dan lain-lain. Dalam satu persidangan ulamak yang dipimpin oleh Sheikh Abdullah Fahim, Mufti Pulau Pinang di Seberang Perai pada 1951, mereka telah mengeluarkan fatwa mengharamkan judi loteri anjuran Umno.
Dalam konflik yang pelbagai dihadapi oleh para ulamak dan situasi politik semasa yang masih tidak menuju kepada jalan Allah itu, maka para ulamak membuat pendirian untuk menubuhkan PAS.
Haji Ahmad Badawi, seorang ulamak di Seberang Perai telah mengeluarkan satu manifesto yang dinamakan ’Manifesto al-Badawi’ dengan tema ”Ulamak ke Jalan Allah” bagi menyambut persidangan untuk menubuhkan PAS pada 24 November 1951. Mereka memutuskan supaya PAS menjadi sebuah pertubuhan politik Islam yang memperjuangkan kemerdekaan melalui landasan demokrasi ke arah membentuk sebuah negara yang diredhai Alah. Para ulamak secara tegas menolak sebarang bentuk perjuangan yang diasaskan berdasarkan ideologi ciptaan manusia.
Semenjak itulah, PAS muncul sebagai sebuah pertubuhan politik Islam yang memperjuangkan kemerdekaan negara, kemudian menyertai pilihan raya demi pilihan raya. PAS juga menggunakan pelbagai saluran untuk menyampaikan mesej dakwahnya termasuk membentuk beberapa kerjasama politik dengan orang bukan Islam semenjak 1953.
Di bawah kepemimpin Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan dan Dr Haji Abbas Alias, PAS bercakap soal kemerdekaan yang boleh ditegakkan hukum Islam. PAS menolak kerakyatan jus soli yang merugikan peribumi dan PAS mendesak supaya Islam dijadikan dasar negara yang merdeka. Apabila Dr Burhanuddin al-Helmy mengambil alih kepemimpinan PAS pada akhir 1956, PAS mula memperincikan sikapnya terhadap kemerdekaan yang hendak dicapai yang dianggap ’masih kosong’ dari matlamat sebenar kerana mengabaikan kebangsaan Melayu dan ketuanan Islam.
Penyertaan PAS dalam pilihan raya 1959 telah memberikan kejayaan besar apabila Terengganu dan Kelantan berjaya dikuasai. PAS membentuk kerajaan yang dipimpin oleh Mohd Daud Abdul Samad di Terengganu dan Ustaz Ishak Lotfi Omar di Kelantan sebagai Menteri Besar. PAS memulakan langkah sebagai kerajaan di dua negeri Pantai Timur untuk menterjemahkan ideologi perjuangannya yang berasaskan al-Quran dan Sunnah. Namun begitu, kerajaan PAS di Terengganu telah dijatuhkan pada Oktober 1961 hasil permainan politik kotor Perikatan. Di Kelantan, PAS berjaya bertahan sehingga BN mendaruratkan Kelantan pada akhir 1977.
Dalam konteks ini, PAS adalah satu-satunya parti pembangkang yang diberikan kepercayaan oleh rakyat untuk memerintah kerajaan negeri di negara ini.
Selepas kejatuhan Terengganu pada hujung 1961, PAS mulai menerima tekanan-tekanan politik seperti penyalahgunaan ISA, penahanan Dr Burhanuddin al-Helmy diikuti oleh sekatan politik, keganasan Pemuda Tahan Lasak Umno dan beberapa siri pembunuhan politik. Perjuangan PAS untuk memartabatkan kebangsaan Melayu Raya berasaskan Islam telah dijadikan kambing hitam dalam Konfrantasi Indonesia pada 1963.
PAS menolak pembentukan Malaysia kerana mahukan sebuah negara Melayu yang lebih besar meliputi seluruh alam Melayu dibentuk. Dalam masa yang sama Umno mencanangkan isu-isu perkauman yang akhirnya membawa kepada beberapa siri perbalahan kaum di Pulau Pinang, Perak dan Singapura antara 1964 hingga 1969, dan kemuncaknnya tercetus Tragedi 13 Mei 1969 yang mengubah landskap politik negara. Selepas tragedi ini, Datuk Mohd Asri Muda yang memangku jawatan Yang Dipertua Agung PAS semenjak 1965 telah dilantik sebagai Yang Dipertua Agung PAS pada 1971.
KERJASAMA PAS DAN UMNO
PAS memasuki era baru dalam politik negara apabila PAS mula meneroka kerjasama dengan Umno bagi menjamin kestabilan politik negara, mengekalkan ketuanan Melayu dan menyerapkan Islam dalam pemerintahan. PAS menyertai beberapa parti lain telah membentuk Kerajaan Campuran PAS-Perikatan pada 1973, kemudian sama-sama mengasaskan Barisan Nasional (BN) pada 1974. BN mencapai kejayaan besar dalam pilihan raya 1974 dan PAS sendiri telah berjaya menembusi ruang-ruang yang baru sehingga membolehkan Islam di sampaikan ke corong telinga rakyat dengan lebih berkesan.
Walau bagaimanapun, sikap lunak dan keterbukaan PAS dalam membentuk kestabilan politik negara telah disalahgunakan oleh musuh-musuh politiknya dengan melaga-lagakan pimpinan PAS sehingga terjadi krisis politik Kelantan pada 1977. Akibatnya, kerajaan PAS telah dikenakan Akta Darurat (Kelantan) 1977 yang menyebabkan PAS bukan sahaja disingkirkan dari BN, tetapi turut kehilangan Kelantan.
KEPIMPINAN ULAMAK
Setelah melalui tempoh yang mencabar antara 1978 hingga 1982 di mana PAS terpaksa berhadapan dengan perpecahan, kehilangan kuasa pemerintahan, tekanan ISA dan krisis kepemimpinan, akhirnya PAS telah mengasaskan kepemimpinan ulamak pada Oktober 1982.
Tuan Haji Yusof Rawa telah diangkat untuk memimpin PAS bagi menggantikan Datuk Mohd Asri yang meletakkan jawatan. Permulaan era kepemimpinan ulamak memperlihatkan PAS kembali kepada asas perjuangannya untuk mendaulatkan Islam dan memberikan penekanan terhadap kwajipan tersebut.
Gerakan dakwah PAS berkembang dengan lebih tersusun melalui pendekatan haraki dan dalam masa yang sama PAS terus membina jambatan dakwah dengan non-Muslim sehingga terbentuk Majlis Perundingan Cina (CCC). Di sudut yang lain, pendekatan PAS telah disambut oleh kerajaan dengan melaksanakan juzuk tertentu daripada Islam seperti Dasar Penerapan Nilai-nilai Islam, Dasar Bersih, Cekap dan Amanah serta penubuhan Bank Islam, Universiti Islam Antarabangsa dan lain-lain.
Paling mencabar pada era kepemimpinan ulamak ialah beberapa siri penyalahgunaan ISA yang berlaku pada 1984, 1987 dan 1989. PAS juga dihadapkan dengan isu debat ‘kafir-mengkafir’ antara PAS dan UMNO tahun 1984. Dalam kemelut politik yang serba mencabar ini, tercetus pula tragedi Memali pada November 1985 yang mengorbankan 14 orang ahli PAS. Tetapi, pada 1987, Umno pula menghadapi krisis kepemimpinan sehingga parti tersebut diharamkan.
Kebijaksanaan Yang Dipertua Agung PAS (di baca : Presiden PAS) Al-Marhum Dato’ Ustaz Fadzil Mohd Noor memanfaatkan kesempatan ini dengan mewujudkan kerjasama politik dengan serpihan UMNO iaitu Semangat 46 yang dipimpin oleh Tengku Razaleigh Hamzah telah membolehkan PAS berkuasa semula di Kelantan. Ketua Dewan Ulamak PAS ketika itu Tuan Guru Dato’ Nik Abdul Aziz Nik Mat diberikan kepercayaan oleh parti PAS untuk memimpin kerajaan Kelantan semenjak 1990. dengan dasar ’Membangun Bersama Islam’.
PAS DI ERA 90’AN
Sejak memerintah Kelantan (1990), PAS berjaya melaksanakan tanggungjawabnya untuk menegakkan hukum Allah yang berada dalam bidang kuasanya. Banyak pembaharuan dalam bidang pentadbiran, ekonomi, sosiol, budaya, sukan dan sebagainya selari dengan ajaran Islam berjaya diaplikasikan.
Pada 1996, PAS mula berkrisis dengan Parti Melayu Semangat 46 (PMS46) yang menyebabkan Angkatan Perpaduan Ummah (APU) yang dibentuk pada 1989 berpecah. Dua tahun (1999) kemudian, Umno sekali lagi menghadapi perpecahan ekoran pemecatan Datuk Seri Anwar Ibrahim yang menyebabkan wujudnya gerakan Reformasi. PAS telah memimpin Majlis Gerakan Keadilan Rakyat Malaysia (GERAK) bagi menuntut keadilan kepada rakyat, kemudian menubuhkan Barisan Alternatif (BA) pada 1999.
Melalui BA, PAS berjaya merampas semula Terengganu dan terus mengekalkan pemerintahan di Kelantan. Timbalan Presiden PAS, Datuk Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang diamanahkan untuk mengetuai kerajaan Terengganu sehingga 2004. Namun kebangkitan PAS terbantut pada tahun 2004 kerana momentum Perdana Menteri baru, di samping pemergian Al-Marhum Dato Hj Fadzil Mohd Noor, arkitek politik pembangkang yang telah membukti bahawa kepimpinannya mampun meruntuhkan kekuatan UMNO/BN ketika itu.
PAS PRU 12
Kekuasaan Allah SWT yang Maha Hebat dan Perkasa telah mengembalikan semula kegemilangan PAS, apabila PRU 12 (8 Mac), PAS telah dipilih oleh rakyat untuk menerajui tiga buah negeri iaitu Kelantan, Kedah dan Perak dan turut serta dalam kerajaan di Selangor. Kini, PAS dilihat sebagai pencabar utama Umno dalam menguasai politik orang Melayu Islam.
Sepanjang tempoh 1951-2009 ini, PAS telah dipimpin oleh tujuh orang Yang Dipertua Agung/Presiden, iaitu :-
Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan (1951-1953)
Dr Haji Abbas Alias (1953-1956)
Profesor Dr Burhanuddin al-Helmy (1956-1969)
Datuk Mohd Asri Muda (1969-1982)
Tuan Haji Yusof Rawa (1982-1988)
Dato’ Fadzil Mohd Noor (1988-2002)
Datuk Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang (2002 hingga sekarang).
Para pengkaji yang menganalisis perkembangan PAS ini mengatakan PAS telah mengalami empat jenis kepemimpinan iaitu kepemimpinan ulamak tradisi (1951-1956), kepemimpinan nasionalis kiri (1956-1969), kepemimpinan nasionalis kanan (1969-1982) dan kepemimpinan ulamak haraki (1982-sekarang).
Dalam pada itu juga, mereka mengatakan PAS telah melalui empat tahap perkembangan iaitu tahap kemunculan (1951-1959), tahap kebangkitan (1959-1973), tahap kemuncak (1973-1977), tahap kejatuhan (1977-1990) dan tahap kebangkitan semula (1990-sekarang). Dari sudut pembinaan ideologi perjuangan PAS, dikatakan berlaku tiga fasa iaitu fasa penubuhan dan pembentukan ideologi (1951-1958), fasa pencernaan ideologi (1958-1982) dan fasa pengukuhan idelogi (1982-1995).
